در باره نام بندر انزلي :
در دوران سلطنت خاندان پهلوي اسم آن به «بندر پهلوي» تغيير داده شده بود ولي بعد ازانقلاب 57 اسم ديرين خود -«انزلي» - را بازيافت. از ميان تعريف هاي مختلف كه در بارده واژه انزلي شده قابل قبول ترين معني ( انزل به معني لنگر )يا لنگرگاه يا انزل برابر انشان ميباشد كه كلمه انزلي تحريف شده ،انشان به معني گذرگاه و دروازه است كه مي بينيم از گذشته نيز انزلي را دروازه اروپا و ايران مي ناميدند و در بسياري از نوشته ها هم آمده است .
موقعيت بندر انزلي :
جمعيت شهري بندرانزلي بر اساس آمار سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۱۰٬۶۴۳ نفر بوده است. و مساحت آن بالغ بر ۲۷۵ كيلومتر مربع ميباشدكه سهم مساحت شهري آن ۴۹٫۳۱ كيلومتر مربع بوده بطوريكه ملاحظه ميشود بندرانزلي ازنظرتمركز جمعيت يكي از متراكم ترين شهرهاي ايران است.
بندر انزلي شهر اولين ها :
اداره گمرك باسابقه اي بيش از 300 سال اداره بندرباسابقه اي بيش از 200 سال ايجاد انجمن هاي محلي وبلديه قبل از تأسيس بلديه اولين بلديه درايران كه اكنون بنام شهرداري مستعاراست دراين شهر تاسيس گرديد آموزش وپرورش قبل از سال 1271 خورشيدي اكابر شبانه آن هم دروس دبيرستاني قبل از سال 1290 خورشيدي چاپخانه قبل از سال 1286 خورشيدي بهداري قبل از سال 1276 خورشيدي كه بوسيله بلديه اداره ميشد0 شيروخورشيدي سرخ 1304 خورشيدي روشنائي برق قبل از سال1279 خورشيدي بعنوان اولين شهردرايران كه داراي روشنائي گرديد[۲]تلفن قبل از سال 1277 شمسي وپست وتلگراف نيز جلوتر ازبسياري شهرهاي ايران نظميه ( شهرباني ) قبل از سال 1286 خورشيدي راه آهن حدود سال 1269 خورشيدي دريكي از روستاهاي انزلي هواشناسي قبل از سال 1280 خورشيدي اداره شيلات بابيش از 150 سال قدمت وسردخانه اولين باردرانزلي وحسن كياده هواپيما – اولين خطوط هوايي در بندر انزلي به وجود آمد در زمين معروف به زمين طياره . اولين پرواز در ايران از بندر انزلي به تهران و سپس به اصفهان صورت گرفت . اتومبيل براي اولين بار درانزلي مشاهده شده است. سالن سينما بندرانزلي از نظر نمايش فيلم سينمائي وداشتن سالن سينما ، تئاتر وورزشهاي مختلف پيشگام بوده است .
انزلي شناسي :
بندرانزلي اززيباترين شهرهاي ايران بوده كه مرداب ، دريا ، ساحل و چمنزار بايكديگر تلاقي ميكنند وچشم اندازي بديع وخيال انگيز مي آفريند. بندر انزلي باداشتن جاذبه هاي دل انگيز وطبيعي سالانه پذيراي ميليونها گردشگر از اقصي نقاط كشور وتوريستهاي خارجي ميباشد. بندرانزلي بعلت دارابودن شرايط اقليمي خاص وداشتن وجه تشابه بازيباترين شهرهاي جهان توانسته تاكنون باتعدادي ازاين شهرها از كشورهاي فرانسه ، ايتاليا ، لهستان و ... توافق نامه خواهرخواندگي امضاء نمايد.يكي ديگرازويژگيهاي منحصر بفرد اين بندر داشتن پتانسيل هاي بالقوه درزمينه هاي علمي ، هنري وورزشي بوده كه دركسب افتخارات داخلي وبين اللملي سهم بسزائي داشته . داشتن نرخ بالاي تحصيلات وارتباط وتعامل بسيار با گردشگران داخلي وخارجي باعث رشد فرهنگي شهروندان گرديده است.
انزلي در اوج افتخار :
اهالي بندرانزلي به علت مسافرت به روسيـه خصوصاً آذربايجان ( روسيه سابق ) و همچنين عبور مسافرين ايراني و خارجي از اين بندر به اروپا و بالعكس ، زودتر از بسياري شهرهاي ايران با تمدن غرب آشنا شده و از لحاظ رشد فكري در سطح بالائي قرارداشتند ، از اين رو ضمن حركت هاي سياسي خصوصاً فعاليت در نهضت مشروطيت وجنبش جنگل ، دوش به دوش مردم رشت قرارداشته و در وقايع جنگهاي بلشويكي با قزاقان ايران ، و مبارزه با بيگانگان اشغالگر درطول 350 سال سپر بلاي ايران بوده اند . از نظر اجتماعي نيز در تأسيس مدارس نوين - بلديه - بيمارستان و موٌسسات عام المنفعه و خيريه از جمله دارالايتام از بسياري شهرهاي بزرگ ايران پيشگامي داشتند و از زمان دور به امر سواد آموزي و تأسيس كلاسهاي شبانه علاقه وافر نشان ميدادند . به طوريكه در اوايل مشروطيت ، تيراژ روزانه مطبوعات 525 شماره بوده است كه با توجه به نسبت جمعيت آن روز انزلي ، در ايران سابقه نداشت . هم اكنون فرزندان انزلي با سطح معلومات عالي ودر بزرگترين مراكز علمي و دانشگاهي جهان ، اروپا - امريكا - كانادا و استراليا به تدريس اشتغال دارند و يا داراي مقام علمي بالائي ميباشند . درسال 1371شهرستان انزلي داراي 151 باب دبستان و دبيرستان ومدرسه راهنمائي و هنرستان و يك دانشكده پرستاري و بالغ بر36500 نفردراين مراكز مشغول تحصيل بوده اند ميزان با سوادان در انزلي درسال 1365 شمسي 7/77 در گيلان اول بوده و در سال 1370 با بالاي 85 درصد باسواد بعد از تهران اولين شهر ايران محسوب و با توجه به اينكه همه ساله ده ها هزار نفر با سواد از شهرهاي ايران جذب تهران ميگردد . احتمالاً انزلي را ميتوان اولين شهر باسواد درآن سال دانست .
شغل مردم بندر انزلي :
مشاغل اهالي انزلي از گذشته هايدور كرجي باني - ماهي گيري و شكار پرندگان بود ، كمااينكه در فصل ماهي تعداد زيادي از اهالي خلخال جهت كار در صيدگاه هاي پره كشي ، شركت فعال داشتند و صيد ماهي در مرداب و ساحل دريا ودام در در دريا - و لاكش وماشك در رودخانه ها انجام ميگيرد وحاليه حدود 6000 نفر ماهي گگير در تعاوني ها مشغول به كار صيد ميباشند . كرجي بانان كه از نظر تعداد ، رقم بزرگي را تشكيل ميدادند ، داراي تشكيلات منظم نيز بودند درانزلي بيش از 500 كرجي بزرگ نوشته اند كه اگر براي هر كرجي 6 تا 12 نفر خدمه درنظر بگيريم رقم بزرگي را نشان ميدهد . كه با احداث جاده ها اين كرجي ها نيز برچيده شدند . ضمناً در سالهاي اخير صيد ، ماهي كيلكا نيز رونق روز افزوني پيدا كرده و غروب هر روز شناورهاي صيد كيلكا پشت سرهم به سوي دريا حركت و صبح فرداي آن روز با كولي باري از ماهي كيلكا ، به اسكله هاي خود باز ميگردند .حصير بافي نيز از مشاغل پردرآمد اهالي بود و حصير غازيان از معروفيت خاصي برخوردار بوده است و ساليانه هزاران حصير به شهرهاي داخلي و خارجي صادر ميگردد . اين حصيرها جاي فرش امروزي را داشتند و ناگفته نماند حصير آبكنار نيز معروف بوده است . در هر صورت با آمدن موكت و فرش هاي ماشيني صدها نفر زن هنرمند حصير باف بيكار شدند . هرچند بندرانزلي به علت كمبود زمين در سطح شهرستان از لحاظ كشاورزي در مقام پائيني از توليد قرار دارد . ولي در روستاهاي انزلي انواع برنج - سبزيجات - هندوانه - خريزه - بادام زميني كشت ميشود و همچنين تعدادي از روستائيان خصوصاً در آبكنار به نوغان داري اشتغال دارند كه آبكنار ازاين لحاظ داراي سابقه طولاني است .
اماكن ديدني بندر انزلي:
مرداب بندرانزلي :
طبق نظريه مرداب شناسان انزلي زيباترين و بزرگترين مراب دنياست ، سواحل مرداب را نيزارها و گلهاي لاله دريائي به طرز زيبائي آراسته كه چشم هر بيننده را خيره ميكند . وسعت مرداب در گذشته خيلي بيشتـر از حال حاضر بوده است . كرجي ها با كرجي بانان دريا دل بادبان شان از سوئي به سوئي درحركت بودند و كالاها و مسافرين را از روستائي به روستاي ديگر مي بردند و رفت و آمد از انزلي به پير بازار و بالعكسبيش از همه جا بوده است ، زيرا حمل و نقل كالاهاي تجارتي از اين طريق انجام ميگرفت . و رشت و انزلي از طريق مرداب به هم متصل بودند و گاهي يهنه مرداب آرام و زيبا يا آنچنان به خشم مي آمد كه پيرمردان امواج خروشان و سركش مرداب را در مقابل امواج بحر خزر بسيار هولناك تعريف مي نمايند .
وسعت مرداب قبل از بالا آمدن سطح آب دريا ، حدود 280 كيلومترمربع بوده و عمق آن از 25/1 تا 80/2 متر تغيير ميكرد . ليكن در سالهاي اخير كه سطح آب درياي خزر به سرعت بالا آمده نقاط زيادي از سواحل مرداب به زيرآب فرو رفته و وسعت آن بسيار زيادتر و عمق آن بيشتر شده است . تعداد زيادي رودخانه به مرداب مي ريزد و جزاير كوچك و بزرگي در مرداب زيبا ، سراز پهنه مرداب برآورده است .. در زمستان هزاران پرنده دريائي خصوصاً صدها قو ، بر پهنه مرداب مي نشينند و يا برفراز آن به پرواز درمي آيند كه زيبائي طبيعت را در مرداب صد چندان مي سازد . انواع ماهيان در مرداب پرورش يافته وگياهان زيادي در كف مرداب و در بين سطح و كف ، و كف مرداب شناورند . گردش بر روي مرداب ، چه با قايق پاروئي و چه با قايق هاي موتوري ، خاطره اي فراموش نشدني در بيننده ايجاد ميكند كه به قول معروف( شيندن كي بود مانند ديدن ) ماهيگيري با قلاب نيز يكي از سرگرمي هاي فرح بخش در پهنه مرداب روي قايق وكناره رودخانه ها ميباشد . كه آن نيز به علت تمركز فكر براي گرفتن ماهي ، به آرامش اعصاب كمك فراوان ميكند . مرداب انزلي يكي از اقطاب توريست بندرانزلي ميباشد . اميد است در آينده نه جندان دور با طرح ها و برنامه ريزي هائي كه هم اكنون در دست بررسي و اقدام است ، سيل ديداركنندگان را از سراسر ايران وحتي كشورهاي تازه به استقلال رسيده همجوار ، ساحل شمالي ، غربي و شرقي درياي خزر به خود جلب كه ميتواند در اقتصاد اهالي بندرانزلي نقش موثري ايفا نمايد .
منـاره انزلي:
از كيلومتر ها فاصله ، برج ساعت بندرانزلي نمايان است و طبق نوشته ها در كتب تاريخي و سفرنامه ها خسروخان گرجي حاكم گيلان آن را درسال 1230 هجري - قمري برابر 1815 ميلادي و 1194 شمسي از آجر بنا نهاده است . هدف از ايجاد اين بنا ، ديده باني از دريا و هم به منزله فانوس دريائي بوده است تا دريا نودران شب هنگام ساحل رابا مشاهده روشنائي در بالاي منار ، شناسائي و شناور خود را به داخل كانال برسانند ، روي همين اصل ، چراغي برفرازآن روشن و نگهباني در آنجا به كشيك دادن مي ايستاد . در سال 1307 شمسي پس از مرمت اين برج ساعتي چهارسو برفراز آن استوار گرديد . شهرداري اين ساعت را كه هفته كوك بوده از كشور آلمان خريداري و نصب نموده بود . متأسفانه سال ها بود كه ديگر زنگ ساعت آن به گوش نمي رسيد وساعت از كار افتاده بود تا اينكه در سال 1369 شمسي شهرداري ساعت قديمي را كه فرسوده بود تعويض و ساعت الكتريكي را به جاي آن نصب نموده است .ارتفاع منار28 متر تا بلكون20 متر است .
موج شكن ها :
قبل از اينكه موج شكن هاي انزلي احداث گردد كانال مابين انزلي و غازيان همانند خليجي بود كهكشتي هاي تجارتي به منظور تخليه و بارگيري و يا مصون ماندن از امواج وطوفان دريا در آنجا پناه آورده به اسكله ها پهلو گرفته و يا روي لنگري مي ايستادند . اما امواج دريا ، تاداخل كانال را ميكوبيد و به شناورهاي مستقر در خليج آسيب ميرسانيد . از اين رو نياز به احداث موج شكن ها احساس گرديد ودر نتيجه قرارداد اين بناي عظيم كه از شاهكار هاي معماري درنوع خود است در سال 1313 هجري قمري برابر 1895 ميلادي و 1274 شمسي بين دولت ايران وكمپاني ( احداث راه انزلي - قزوين ) منعق
د گرديد . طول موج شكن غازيان 750 متر و موج شكن انزلي 520 مترميباشد و كار ساختمان آن در سال 1914 ميلادي 1293 شمسي كاملاً پايان پذيرفت . به منظور احداث موج شكن ها به طول 14 كيلومتر راه آهني از كوه هاي پونل تالش تا انتهاي غرب خليج كپورچال در مرداب كشيده شد وسنگها ، از كوه هاي پونل استخراج و پس از تراشيده شده به اسكله كپورچال حمل و از انجا وسله كرجي هاي بزرگ كه وسيله قايق هاي موتوري يدك ميشد . به محل احداث موج شكن ها و اداره بندر تخليه ميگرديد . موج شكن ها زير نظر دو نفر مهندس روسي به نام هاي علي اف و پلاناتوف بنا گرديد و اين بناي عظيم را روي تيرهاي چوبي كه در كف دريا به رديف كوبيده اند ساخته شده است . از سال 1306 شمسي كه تأسيسات اداره بندر ، از شورويها به ايران تحويل گرديد ، اداره بندروكشتيراني در تعمير و نگهداري آن اقدام و در سال 1314 شمسي به منظور مصون ماندن موج شكن ها از ضربات امواج دريا ، مكعب هاي بتوني موجود را در جلو و اطراف موج شكن ها قرار دادند و بعد هاي طرفين و زيرموج شكن ها كه خالي بوده با بتون پوشانيده شده است . گردش روي موج شكن ها وتماشاي منظره دريا و كانال وساحل انزلي و بلوار ، از فراز آن خاطره فراموش نشدني در بيننده باقي خواهد گذارد .
ساحل دريا :
حدود 20 كيلومتر ساحل انزلي و 15 كيلومتر ساحل غازيان از بهترين نقاط براي آب تني ميباشد و استفاده صحيح از آب دريا براي تمدد اعصاب وبدن بسيار مفيد است . استنشاق ( يد ) برخاسته از دريا خصوصاً در غروب ها براي كساني كه ناراحتي اعصاب و يا بيماري گواتر دارند داروي شفا بخش ميباشد ساحل دريا را بايد تميز نگه داشت تا همه بتوانند از اين نعمت خدادادي استفاده كنند .
پل هاي بندرانزلي :
يكي از آثارديدني و زيبا ، دو پل انزلي و غازيان است ، درگذشته رفت و آمد از انزلي به غازيان وسيلهقايق صورت ميگرفت تا اينكه تصميم گرفته شد انزلي وسيله دو پل به راه زميني غازيان - رشت متصل گردد كه پلي از غازيان به ميان پشته به طول 210 متر و عرض 10 متر و ارتفاع 85/6 متر با 5 دهانه كه يك دهانه از آن به طول 25 متر متحرك بوده است . پل ديگر از ميان پشته به انزلي به طول 127 متر و عرض 10 متر وارتفاع 5/6 متر با سه دهانه كه يك دهانه به طول 25 مترمتحرك بوده احداث گرديد . هردو پل ازبتون مسلح ساخته شده شروع ساختمان از اواخر تيرماه 1314 شمسي و پايان كار دراوايل تابستان 1316 شمسي يعني مدت 18 ماه بوده و در خرداد ماه 1317 مورد استفاده قرارگرفته و روز چهارشنبه هفتم آذر ماه 1318 شمسي به طور رسمي تحويل گرديد . اين دو پل وسيله كمپاني ( سنتاب ) آلماني وشركت هاي مختلف از جمله ((موتلا )) سوئدي ساخته شد و در نتيجه با احداث آن راه ارتباطي آذربايجان رشت - قزوين - تهران برقرارشد و اخيراً براي حفظ پل ها عبور كاميونهاي سنگين را از روي آنهاممنوع كرده اند .
شنبـه بازار :
روزهاي شنبه هر هفته دستفروشان از هر سو و هر طرف به سوي بندرانزلي مي آيند تا درخيابان كناررودخانه جنوبي شهر كه به همين نام معروف است مستقر شده به فروش اجناس خود بپردازند .در بيش از 650 بساط دستفروشي همه چيز حتي داروهاي كمياب ميتوان يافت ، سر و صدا و تعريف وتمجيد فروشندگان خود منظره دلپذيري را به وجود ميآورد . شنبه بازار با قدمت بيش از يكصد سال همچنان پر رونق وتماشائي است .
كاخ ميان پشته :
اين كاخ در ميان پشته ومابين دو پل انزلي و غازيان در محوطه و سيعي واقع شده است ، قبل از احداث آن ، درجايش كاخ زيبا و باشكوه (( خوشتاريا )) قرار داشت كه هنوز روشنائي برق در ايران وجود نداشت شبها غرق درنور بود ، اين بناي زيبا و باشكوه در سال 1307 شمسي آتش گرفت و سوخت . بنايكاخ ميان پشته از سال 1308 شمسي آغاز و بين سالهاي 1313 - 1314 شمسي پايان يافت . مساحت زير بنايآن 1168 مترمربع ميباشد . بدنه ساختمان دو جدار و از بلوك سيماني ساخته شده داراي 11 اطاق ويك سالن پذيرائي با چهار سرويس حمام و دستشوئي است . داخل اطاق ها به طرز زيبائي گچ بري شده و لوستر بزرگ ، 6 شاخه اي كريستال با زنجيري در سرسراي كاخ آويزان است . از سال 1367 نيروي دريائي ، پس از تعميرات
اساسي ، كاخ را به موزه نظامي تبديل و انواع سلاحهاي گرم و سرد را از زمان صفويه تاكنون در قفسه هاي مخصوص جاسازي و درمعرض ديد عموم قرارداده كه يكي از نقاط ديدني وخاطره انگيز بندرانزلي ميباشد و بازديد از اين موزه نظامي براي عموم آزاد است .
بلوار يا پارك بندرانزلي :
بندرانزلي ، يكي از معدود شهرهاي ايرانست كه پاركي چنين زيبا دارد ، قدمت اين پارك بيش از 85 سال ميباشد . ابتدا قسمت فوقاني و بعداً از سال 1307 به تدريج قسمت پائين ( شرقي و شمالي ) آن احداث و به صورت امروزي درآمده است . اين پارك 35000 مترمربع وسعت دارد و به علت قرارگرفتن در ساحل كانال ( مابين غازيان - انزلي ) ودر مواقع ساحل دريا ، از سه طرف نيز مشرف به رودخانه است .دو موج شكن را از سمت شمال در روبرو دارد كه به صورت دروازه اي با ابهت ، آغوش پرمهرخود رابه روي همه تماشاگران طبيعت گشوده است . مسافرين و اهالي شهرهاي ايران كه به بندرانزلي مسافرتمي نمايند . مطمئناً از اين پارك ديدن كرده و به گردش درآن مي پردازند . زيبائي طبيعي پارك و هواي پاك و سالم آن را در كمتر از شهرهاي ايران ميتوان سراغ گرفت . به طوريكه گردش دراين پارك آنچنان فرح بخش است كه ناراحتي هاي اعصاب را تسكين وجسم وجان را صفا مي بخشد .بلوار يا پارك عمومي انزلي را بايد تميز نگه داشت از لگد كردن سبزه ها و كندن گلهايش وسيله بچه ها جلوگيري كرد . زيرا گل به روي شاخه زيباست .
ساختمان هاي قديمي :
بندرانزلي سابقاً داراي چندين قلعه و باستيان نظامي و چند منار بوده است كه متأسفانه به جز يك مناراز بقيـه آثاري به جاي نمانده است . در حال حاضر قديمي ترين ساختمان در بندرانزلي . عمارت معتمدي( شهرباني سابق و فرماندهي نيرو هاي انتظامي فعلي ) در بلوار فوقاني است كه قدمتي همانند برج ساعت( منار) دارد . ساختمان دادگستري - سمت غرب آن ساختمان فند چنان - جنوب غربي ميدان ساختمان داود زاده از جمله بناهائي است كه بين سالهاي 1304 - 1306 شمسي ساخته شده است . محل ترنم موزيك كه به حافظيه معروف است و ساختمان شهرداري كه سينما تئاتـر فعلي هلال احمر در آن قرارداردنيز بين سالهاي 1310 - 1312 احداث گرديده است . ناگفته نماند كه هم اكنون در انزلي ساختمان هائيبا قدمت 120 تا 150 سال نيز به چشم مي خورد .
اقامتگاه هاي شهر :
هتلها
آدرس
تلفن
سفيدكنار
جاده انزلي به آستارا- كيلومتر 5
4283001
آبشار
جاده كنار گذر ، ساحل قو
بزرگ
خيابان پاسداران
4223001
گل سنگ
ميدان انزلي
4243910
سبلان
خ پاسداران- روبروي هتل بزرگ
مجتمع جهانگردي غرب انزلي
كيلومتر 7 جاده آستارا - بعد از سپيدكنار
5222702
مهمانسراي جهانگردي نمونه
كيلومتر 5 جاده آستارا- جنب نمايشگاه بين المللي
5222511